Poradnik dla rodzin

Afazja po udarze: co rodzina może zrobić w pierwszych tygodniach

Afazja to utrata języka, nie rozumu. Osoba z afazją zwykle wie, czego chce — nie może tego powiedzieć albo nie odczytuje słów, które do niej docierają. Poniżej to, co da się zrobić w domu, zanim i niezależnie od tego, czy rozpocznie się terapia.

Dziesięć zasad rozmowy

Nie podnoś głosu. Afazja to nie głuchota.
Mów krótkimi zdaniami, jedna myśl naraz.
Zostaw ciszę na odpowiedź, nawet dziesięć sekund, i nie wypełniaj jej.
Nie kończ zdań za chorego, nawet gdy wiesz, co chce powiedzieć.
Gdy rozmowa się blokuje, przejdź na pytania, na które można odpowiedzieć „tak" lub „nie".
Używaj kilku dróg naraz: gest, zapisane słowo klucz, rysunek, zdjęcie, wskazanie palcem.
Upewnij się, że dobrze zrozumiałeś — powtórz własnymi słowami i zapytaj, czy o to chodziło.
Wyłącz telewizor i radio. Hałas tła utrudnia rozumienie bardziej, niż się wydaje.
Rozmawiajcie pojedynczo, nie w pięcioro naraz.
Mów do dorosłej osoby jak do dorosłej osoby.

Czego lepiej nie robić

To są rzeczy, które rodziny robią z troski, a które zwykle szkodzą.

Przepytywanie: „a jak to się nazywa?", „no powiedz, przecież wiesz".
Poprawianie każdego błędu. Wystarczy rozumieć, o co chodzi.
Mówienie o chorym w trzeciej osobie, gdy jest w pokoju.
Odpowiadanie za niego, gdy przychodzą goście.
Odcinanie go od ludzi, żeby nie było niezręcznie.

Kwadrans dziennie zamiast godziny raz w tygodniu

Krótkie, częste ćwiczenia działają lepiej niż długie sesje. Dwa albo trzy razy dziennie po kilkanaście minut w zupełności wystarczy.

Materiał powinien być osobisty: imiona wnuków, zdjęcia z albumu, przedmioty z kuchni, nazwy ulic z okolicy. Słowa, które coś znaczą, wracają łatwiej niż obrazki z zeszytu ćwiczeń.

Warto korzystać z mowy automatycznej, która często zostaje zachowana: liczenie, dni tygodnia, modlitwa, refren znanej piosenki. Bywa, że śpiewanie udaje się wtedy, gdy mówienie stoi w miejscu.

Kiedy trzeba zareagować szybko

Krztuszenie się przy jedzeniu lub piciu, kaszel po łyku, „mokry" głos po wypiciu wody. To może oznaczać zaburzenia połykania i grozi zapaleniem płuc — proszę zgłosić to lekarzowi, a nie eksperymentować samodzielnie z konsystencjami.
Nagłe pogorszenie mowy u osoby, która wcześniej była stabilna — może świadczyć o kolejnym incydencie neurologicznym.
Wycofanie, apatia, brak chęci do czegokolwiek. Depresja po udarze jest częsta i leczy się ją skutecznie, a nieleczona zatrzymuje całą rehabilitację.

Trzy rzeczy, których zwykle nikt nie mówi

Płacz albo śmiech bez wyraźnego powodu to często labilność emocjonalna — objaw neurologiczny, a nie rozpacz czy rozbawienie.

Przekleństwa potrafią przetrwać, gdy reszta mowy zniknęła. Nie są wyrazem złości wobec Państwa, tylko efektem tego, jak mózg przechowuje mowę automatyczną.